Visie op behandeling

Mentaal herstel en sociale binding

De Equator benadering richt zich tegelijkertijd op mentaal herstel en sociale binding. Deze dubbele doelstelling is gebaseerd op het uitgangspunt dat geweld zowel het psychologische als het sociale zelf treft. Anders gezegd: het kan tegelijkertijd leiden tot een verstoring van het psychische evenwicht en een verlies van sociale betekenis.

Psychisch evenwicht

Het ondergaan of aanschouwen van geweld en wreedheden kan extreme gevoelsreacties teweeg brengen. Deze kunnen uiteenlopen van angst, machteloosheid, walging en woede tot schaamte of schuldgevoel. De gevoelens kunnen zo heftig en onhanteerbaar zijn dat het brein er geen raad mee weet. Het lukt dan niet om de ervaren gebeurtenissen een plaats te geven, ze in te passen in de lange reeks van levenservaringen die in het geheugen liggen opgeslagen. Ze blijven als het ware een eigen leven leiden en het normale evenwicht verstoren, zoals een wond die open blijft. Dergelijke ervaringen worden om die reden traumatisch genoemd.

Oorlog en onderdrukking kunnen ook omstandigheden veroorzaken die niet goed als traumatisch zijn aan te duiden, maar desondanks bijzonder stressvol zijn. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van een belangrijk verlies en daardoor van rouw, of van grote onzekerheid of slechte levensomstandigheden.

Traumatische ervaringen en zeer stressvolle omstandigheden kunnen een langdurig verstorende invloed hebben op de cognitieve en affectieve functies en het gedrag. Anders gezegd: er kunnen problemen door ontstaan op alle deelgebieden van het psychisch functioneren, van het vermogen om informatie te verwerken tot het gevoelsleven en het handelen. Er is dan sprake van psychiatrische symptomen.

Sociale betekenis

Mensen hebben hun omgeving nodig voor hun gevoel van eigenwaarde en voor hun waardering voor het leven, bijvoorbeeld vanwege sterke liefdes-, vriendschaps- of familierelaties. Maar ook door een belangrijke taak of een gewaardeerde positie die men inneemt in kleinere of grotere sociale kring. Dat soort verbondenheid met mensen en dergelijke rollen die men vervult geven het leven betekenis.

Door oorlog valt de samenleving uiteen. Men verliest er belangrijke anderen door, maar ook de rollen die het leven betekenis geven. Om specifieke vaardigheden wordt niet meer gevraagd, de vriendenkring is uiteen gevallen, alle bedrijvigheid is teniet gedaan. Men kan de functies waarom men werd gewaardeerd niet meer vervullen. Door vlucht naar een ander land verliest men zelfs de grootste vanzelfsprekendheden: de eigen taal, het gebruikelijke voedsel, bed of omgangsvormen… niets is hetzelfde.

Ook geweld dat men individueel ondergaat zoals seksueel misbruik, uitbuiting of geweld, brengt een breuk teweeg met de sociale omgeving. Door verlies van vertrouwen, schaamte en een aangetast gevoel van eigenwaarde kan men verwijderd en vervreemd raken van de omgeving.

Verlies van sociale rollen en verbondenheid ondermijnt het identiteitsgevoel en de betekenis die men aan het leven hecht. Dit laat zich niet gemakkelijk uitdrukken in symptomen of diagnostische termen. Desondanks heeft het een zeer ongunstige invloed op het welbevinden en het functioneren.

Dubbele doelstelling

Beide factoren, het psychische evenwicht en de sociale betekenis, zijn van wezenlijk belang voor het welbevinden, hangen onlosmakelijk samen, en krijgen dan ook gelijke aandacht in het Equator hulpaanbod.